Addison Krizi (Adrenal Kriz)

Kaynak: ADSHG hasta broşürü (Haziran 2025), Türkçeye aktarılmıştır — ayrıntı için Hastalık Bilgisi. Kendi tedavi planınızı endokrinoloğunuzla belirleyin.

Addison hastalığı ve adrenal yetmezliği olan kişiler steroide bağımlıdır. Yeterli steroid hormon replasmanı olmadan, adrenal yetmezliği olan tüm hastalar adrenal kriz adı verilen hayatı tehdit eden bir acil durum riski altındadır. Vücutlarının üretemediğini yerine koymak için her gün dikkatle ayarlanmış aralıklarla glukokortikoid tedavisi alarak katı bir ilaç düzenine uymaları gerekir.

Adrenal kriz, vücudun kortizol ihtiyacı adrenal bezlerin üretme kapasitesini aştığında yaşanır. Zamana karşı yarışılan, hayat kurtarıcı tıbbi tedavi gerektirir: hastanın kendisinin, yanındaki birinin ya da bir sağlık çalışanının yaptığı acil hidrokortizon enjeksiyonu. Bunun ardından damar yolundan sıvı tedavisi için hastaneye gidilmelidir.

Adrenal krizin tehlike işaretleri

• Aşırı güçsüzlük, kendini çok kötü hissetme, kusma, baş ağrısı
• Otururken ya da ayağa kalkarken sersemlik veya baş dönmesi
• Aşırı üşüme, kontrol edilemeyen titreme
• Sırt, kol-bacak veya karın ağrısı
• Bilinç bulanıklığı, uyuklama, bilinç kaybı

Bu belirtiler, tanı öncesinde yaşadığınız hastalık belirtilerine benzeyebilir.

Adrenal krizin tedavisi

Kendinizi ciddi şekilde kötü hissediyorsanız acil hidrokortizon enjeksiyonu (acil enjeksiyon kitinizi kullanın) ve ardından acil hastane tedavisi gerekir. 112’yi arayın ve personele Addison hastası olduğunuzu, Addison krizi / adrenal kriz geçiriyor olabileceğinizi ve düzenli steroid kullanmak zorunda olduğunuzu belirtin. Damar yolundan sıvı ve durumunuz düzelene kadar ek hidrokortizon tedavisi gerekebilir.

Siz ya da yanınızdaki biri doktor veya ambulans çağırdığında, durumun ne kadar kritik olduğunun anlaşılması için 112 personeline Addison hastası olduğunuzun, Addison krizi / adrenal kriz geçiriyor olabileceğinizin ve düzenli steroid kullanmak zorunda olduğunuzun belirtilmesi önemlidir.

Acil enjeksiyon kiti

Broşürde aktarılan kılavuz önerisine göre Addison ve ikincil adrenal yetmezlik hastalarına, adrenal kriz riski algılandığında ya da gerçekten oluştuğunda kullanmak üzere 2 veya 3 acil enjeksiyon kiti reçete edilmelidir. Üçüncül adrenal yetmezliği olup daha önce adrenal kriz geçirmiş kişiler için de acil enjeksiyon kiti düşünülmelidir.

Kitler, aşağıdakilerden birinin 3–5 flakonu olarak reçete edilir:

• Hidrokortizon sodyum fosfat (100 mg) — 1 ml sıvı ampul veya
• Hidrokortizon sodyum süksinat 100 mg toz / enjeksiyon veya infüzyon için 100 mg hidrokortizon tozu — 1 adet 2 ml flakon ve sulandırıcı (5 ml veya 10 ml su)

Kit(ler)de ayrıca 2 adet kas içi (IM) iğne (mavi) ve 2 adet 2 ml şırınga ile enjeksiyonun nasıl hazırlanıp yapılacağını ve iğne-şırıngaların nasıl atılacağını anlatan, kolay anlaşılır yazılı talimatlar bulunmalıdır. En iyi uygulama, kite bir steroid acil durum kartı da eklemektir.

Enjeksiyon yapmayı öğrenmek

1. Endokrin ekibinizden siz ve size bakım veren/destek olan kişiler için eğitim isteyin.
2. İlaç türünüze ve iğne tipinize özel çevrim içi eğitim videolarını izleyin.
3. Uygulamalı enjeksiyon eğitimlerine katılın.
4. Eğitimi düzenli aralıklarla tekrar ederek kendinize güveninizi artırın.

Acil servise giderken

Gerçek ya da şüpheli bir adrenal kriz nedeniyle acil servise gidiyorsanız broşür şunları önerir:

1. Endokrinoloğunuzla kararlaştırdığınız acil durum planını izleyin ve size reçete edilmiş acil enjeksiyon kitinizi hemen kullanın (broşürdeki örnek: 100 mg hidrokortizon; kesin kural değil, planınızdaki doz geçerlidir).
2. Mümkünse yanınızda bir yakınınız / arkadaşınız olsun; kafanız karışık ya da çok kötüyken bile durumunuzun aciliyetini anlatmanıza yardım edebilir.
3. Steroid acil durum kartınızı ve düzenli steroid kullandığınızı belirten tıbbi uyarı takılarınızı yanınıza alın.
4. Tanınızı, kullandığınız ilaçları ve son reçetenizi gösteren bir tıbbi özet götürün.
5. Kendi acil enjeksiyon kitinizi de götürün; ilk enjeksiyondan sonra hâlâ çok kötüyseniz ve zamanında değerlendirilmezseniz broşüre göre ikinci bir enjeksiyon (ör. 100 mg hidrokortizon) gerekebilir; bunu acil ekiple ve planınıza göre değerlendirin.

Hastalık/stres dönemlerinde doz artırma kuralları için Hazırlıklı Olun → Hasta günü kuralları bölümüne bakın.

Hazırlanıyor: Türkiye’de acil enjeksiyon kiti teminine ilişkin bilgi eklenecek.

Tıbbi sorumluluk reddi: Bu sitedeki bilgiler hasta topluluğu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı, tedavi veya doz değişikliği için mutlaka kendi doktorunuza (endokrinoloğunuza) danışın. Acil durumda 112’yi arayın.